سمنان- پاچنار سمنان فقط نام یک محله تاریخی نیست؛ روایتی از مشروطه، مدرسه ادب و انجمن محلی این شهر را در خود دارد، اما امروز بخشی از این میراث در معرض نابودی است.
خبرگزاری مهر، گروه استانها- حسین ترحمی*: نهضت ۱۲۰ ساله مشروطه را نمیتوان تنها به تهران، تبریز، اصفهان و دیگر شهرهای بزرگ محدود کرد؛ بلکه در شهرهای تاریخی مانند سمنان نیز این جنبش، تاریخچه و میراثی قابل توجه دارد. میراث مشروطه در خانهها، بازار، انجمنها و مدرسهها، بخشی از حافظه زنده این شهر تاریخی است.
در کتاب «جندق قومس در اواخر دوره قاجاریه» اثر اسماعیل هنری یغمایی آمده است: در سال ۱۳۲۵ قمری شاهزاده دارا به حکومت سمنان و دامغان منصوب شد و مرحوم میرزا هادی فرمان را به سمنان احضار کرد و من هم به اتفاق فرمان به سمنان رفتم. اوایل مشروطیت بود و در هر شهرستانی انجمن محلی ایجاد شده بود.
روایتی از دل تاریخ
در ادامه این روایت آمده است: مرحوم آقا میرزا ابوطالب سمنانی، رئیس انجمن محلی سمنان و شش نفر از اعیان اصناف سمنان، میرزا محمدخان عمیدالممالک، حاج غلامعلی صدیقالممالک، حاج عبدالحسین ناظمالتجار و سه نفر دیگر، در مدرسه پاچنار سمنان، معروف به مدرسه ادیب، انجمن خود را تشکیل داده بودند. همهروزه صبح و عصر انجمن تشکیل میشد و کسانی که به انجمن میآمدند…
تاریخ زنده
مهمترین پرسش با توجه به مطالب این کتاب آن است که مدرسه ادیب، محل تشکیل انجمن مشروطه سمنان، کجا بوده است؟
در کتاب «تاریخ سمنان» نوشته عبدالرفیع حقیقت، در بخش تاریخچه مدارس سمنان آمده است:
منصورالسلطان همدانی که ریاست پست و تلگراف سمنان را برعهده داشت، ضمن تماس با اعضای فعال و روشنفکر کمیته نهضت مشروطه سمنان، به تقلید مدرسه رشدیه تهران، یک باب مدرسه ابتدایی به سبک نوین در محل مدرسه مهدیقلیخان (دبستان سپهر فعلی) تأسیس کرد.
در بخش دیگری از این کتاب آمده است: مدیریت مدرسه، ادب نامیده میشود، منصورالسلطان سابقه تدریس در مدرسه علمیه تهران داشت و با اسلوب جدید تعلیم و تربیت نیز آشنا بود، محول شد.
مدرسه ادب سمنان، نخستین مدرسه ششکلاسه به سبک نوین بود و زیر عکس قدیمی و سیاهوسفید این مدرسه نیز نوشته شده است: محوطه میدان پاچنار و درِ ورودی مدرسه ادب.
با توجه به مطالب کتاب «تاریخ سمنان» و همچنین عکس مدرسه ادب در پاچنار که بعدها به سپهر تبدیل شد، میتوان به این نکته پی برد که مدرسه ادیب، محل تشکیل کمیته مشروطه سمنان، همان مدرسه ادب پاچنار سمنان بوده که در روایت تاریخی به اشتباه «ادیب» نوشته شده است.
سؤالهای بیپاسخ
چند سال مانده به انقلاب، مدرسه پاچنار که بعدها سپهر نام گرفت، تخریب شد و به جای آن مدرسه دوطبقه مهرگان ساخته شد که پس از انقلاب «هاجر» نام گرفت. حدود یک دهه پیش یا بیشتر، این مدرسه نیز تخریب شد و موقوفه مهدیقلیخان، که بنا بر این روایت محل تشکیل انجمن مشروطه سمنان بوده است، با یک گودال بزرگ رها شده است.
اکنون این پرسش مطرح است که آیا این محل تاریخی مشروطه سمنان، در کنار قلعه فاخر سمنان که بخشی از حافظه زنده شهر در دوره مشروطه است، باید بار دیگر به مدرسهای دوطبقه تبدیل شود یا همچنان به حال خود رها بماند؟
آیا زمان آن نرسیده است که برای بافت تاریخی قلعه پاچنار سمنان، طرح مطالعاتی ویژهای تهیه و اجرا و این محل تاریخی ساماندهی شود؟
جالب اینجاست که قلعه تاریخی سمنان، با وجود دو قلعه در کنار یکدیگر، شماره ثبت ملی مستقلی به نام قلعه ندارد و در وزارت میراث فرهنگی، به نام «خانه داوودی و ملحقات» و «خانه داوودی و قلعههای مجاور» ثبت شده است.
خانه داوودی که در کنار قلعه پاچنار دوطبقه قرار دارد نیز، به گفته این روایت، جزئی از این مجموعه است و نام «داوودی» نیز اشتباه بوده و در اصل «خانه خطیبی اسفنجانی» است.
ضروری است میراث فرهنگی استان، برای قلعه پاچنار شماره ثبت ملی مجزا دریافت کند و پاچنار تاریخی را نیز در حریم این اثر قرار دهد.
داستان یک تخریب
شهرداری سمنان باید هرچه سریعتر با هماهنگی مخابرات نسبت به جمعآوری دکل مخابراتی این محل اقدام کند. همچنین پیشنهاد میشود این محوطه با نام اصلی خود، یعنی «پاچنار»، نامگذاری شود؛ نامی که در اسناد عمیدالملک سمنانی در دوره تیموری نیز آمده و از «پای چنار» یاد شده است؛ چناری که بنا بر روایتهای محلی، منسوب به امام رضا(ع) بوده و قدیمیها نیز میگویند امام رضا(ع) از این مکان عبور کرده است.
پیشنهاد دیگر آن است که تصاویر اعضای کمیته مشروطه سمنان، از جمله دکتر معتمد و صدیقالممالک که از افراد معروف این محل بودهاند و مردم سمنان نیز از آنان خاطراتی دارند، در این محوطه نصب شود تا این مکان بلااستفاده، روبهروی خانه کلانتر، به یک فضای فرهنگی و تاریخی برای معرفی و خوانش مشروطه سمنان تبدیل شود.
متأسفانه چند روز پیش، تنها بخش باقیمانده از خانه تاریخی دکتر معتمد، معروف به معتمدالاطبا و عضو کمیته مشروطه سمنان، نیز تخریب شد. این قسمت که «محکمه» نام داشت و محل معاینه بیماران بود، با طاق زیبا و بخشهای معماری ارزشمند خود از بین رفت و بخشی دیگر از حافظه تاریخی مشروطه سمنان نابود شد.
تاریخ فقط در کتابها زنده نمیماند؛ بخشی از آن در بناها، کوچهها، مدرسهها و خانههایی جریان دارد که روزگاری محل حضور مردانی بودهاند که در تحولات اجتماعی و سیاسی شهر نقش داشتهاند. اگر این بناها و نشانهها از میان بروند، بخشی از حافظه تاریخی شهر نیز برای همیشه از دست خواهد رفت.
اکنون حفاظت از پاچنار، مدرسه ادب، خانههای تاریخی مرتبط با مشروطه و دیگر نشانههای این دوره، تنها یک اقدام عمرانی یا میراثی نیست؛ بلکه تلاشی برای حفظ بخشی از هویت تاریخی سمنان است؛ هویتی که اگر امروز برای آن تصمیمی گرفته نشود، شاید فردا دیگر چیزی جز روایتها و عکسهای قدیمی از آن باقی نماند.
فعال حوزه میراث فرهنگی و رسانه
کد مطلب 6911826
-
مرمت و طراحی محله تاریخی تکیه سفید و چوب مسجد سمنان
-
روایت جالب «خانه تاریخی آقا نجفی» در سمنان
-
خانه مشروطه گرگان ثبت اضطراری شد
-
پرتره شیدای دهکردی در شهرکرد رونمایی شد
-
میراث فرهنگی استان سمنان غنی و سرشار از هویت است
-
مستند "جلال آل احمد" روی آنتن شبکه دو
-
مستند "جلال آل احمد" از شبکه دو پخش میشود
-
رمضانی درگذشت فضل الله زرکوب را تسلیت گفت
-
خانه رجبی سمنان به بخش خصوصی واگذار می شود
-
احمد شاکری راوی "انجمن مخفی" می شود
-
جاده فاریاب – جیرفت در مسیر توسعه نمی پیچد
-
جواد نکونام وارد تبریز شد
-
فوت ۲۸۱ نفر ناشی از مسمومیت با گازمونواکسید کربن
-
روزنامه انگلیسی بررسی کرد؛ خطرناکترین سناریو برای ترامپ در جنگ ایران
-
شیر مادر؛ نخستین سرمایهگذاری برای سلامت نسل آینده
-
فعالیت ۶۶۳ رسانه در مازندران؛ رسانه در جنگ شناختی نقش مهم دارد
-
زینیوند: خبرنگاران میتوانند با ظلم و جنایات جانیان بشری مقابله کنند
-
صادق: مشکلات مسکن مهر پردیس پس از ۱۸ سال باید حل شود
-
رییس سازمان پزشکی قانونی کشور: آمار خودکشی افزایش پیدا نکرده است
-
کنداکتور شبکهها تغییر کرد؛ زمان پخش سریال های جدید مشخص شد
-
کلاژن برای سلامت استخوان زنان مفید است
-
واکنش عربستان و قطر به بیانیه شورای امنیت درباره یمن
-
سالروز شهادت شهید محمد ناصر ناصری روز شهدای دیپلمات نامگذاری شود
-
هشدار تداوم بارشهای تابستانه و رعدوبرق در ۴ استان تا چهارشنبه
-
دیپلماسی با عربستان نتیجهبخش نیست؛ پاسخ نظامی ضروری است
-
گرمای گلستان امروز به اوج میرسد؛ رگبار و رعدوبرق از سهشنبه
-
«حجت خدا»، لقبی که رهبر شهید انقلاب به یک شهید بخشید
-
۵ هزار زائر افغانستانی به قصد زیارت عتبات در عراق وارد دوغارون شدند
-
پرسپولیس و نخستین چالش حقوقی برای «سرمربی» پیش از آغاز لیگ برتر
-
دولت مستعفی یمن مدعی حمله به مواضع انصارالله شد
-
روزنامههای ورزشی یکشنبه ۱۸ مرداد ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی یکشنبه ۱۸ مرداد ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح یکشنبه ۱۸ مرداد ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی شنبه ۱۷ مرداد ۱۴۰۵
-
روزنامههای ورزشی شنبه ۱۷ مرداد ۱۴۰۵
- قیمت شیشه سکوریت
- سفیر
- خرید طلای آب شده
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مداحی اربعین
- دوربین مداربسته
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- فروش مواد شیمیایی
- قیمت ایمپلنت
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- پرشین هتل
- نمایندگی بوش در تهران
- بهترین جراح بینی
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو