گزارشها و تصاویر دریافتی از نقطه صفر مرزی مراکش و اسپانیا، حاکی از یک بحران بیسابقه و مرگبار انسانی است. امروز، ورود و هجوم موجی عظیم و خروشان شامل نزدیک به ۵۰ هزار پناهجو از سمت خاک مراکش به سوی حصارهای مرزی شهر سبته (Ceuta)—گذرگاه ساحلی اسپانیا در شمال آفریقا—منطقه را وارد وضعیت فوقالعاده کرده است.
به گزارش خبرآنلاین، بر اساس گزارشهای اولیه موج امروز هجوم مهاجران از مراکش به سبته کشته شدن بیش از ۲۰ نفر را به همراه داشته است. اما آنچه امروز در مرز سبته رخ میدهد، صرفاً یک جابهجایی خودجوش جمعیت یا یک بحران پناهجویی ساده نیست؛ بلکه نمود عینی و تلخ پدیدهای است که در ادبیات روابط بینالملل و مطالعات استراتژیک از آن تحت عنوان «مهاجرت مهندسیشده اجباری» (Coercive Engineered Migrations – CEM) یا «تسلیحسازی پناهجویان» یاد میشود.
>>> بیشتر بخوانید:
مادرید با اعزام ارتش به سبته (Ceuta) وضعیت فوقالعاده اعلام کرد/ در اسپانیا چه خبر است؟ + تصاویر
پشت پرده بحران سبته؛ چرا پیمان ابراهیم، مجیزگویی برای ترامپ و میزبانی جام جهانی سفره مردم مراکش را بزرگ نکرد؟
مهاجرت به عنوان سلاح و ابزار جنگ ترکیبی
بر اساس نظریه «مهاجرت مهندسیشده اجباری» (CEM) که توسط نظریهپردازانی چون کلی گرینهیل تبیین شده است، جریانهای جابهجایی جمعیت در مواردی بهطور عامدانه توسط بازیگران تحریککننده ایجاد، هدایت یا دستکاری میشوند تا از کشور هدف امتیازات سیاسی، اقتصادی یا نظامی کسب کنند. در این راستا، بازیگران تهدیدکننده معمولاً در سه دسته اصلی عمل میکنند.
- دسته نخست «تولیدکنندگان» هستند که مستقیماً بحران مهاجرت را برای مجبور کردن طرف مقابل به امتیازدهی پدید میآورند.
- دسته دوم «عوامل تحریککننده» محسوب میشوند که بحران را مستقیماً ایجاد نمیکنند، اما شرایط را برای تحریک جابهجایی جمعیت مهیا میسازند؛ درست مانند نقشی که روسیه در استفاده از بلاروس به عنوان پروکسی علیه لهستان ایفا کرد.
- در نهایت، «فرصتطلبان» بازیگرانی هستند که خود بانی ایجاد بحران نبوده، اما از موجهای موجود برای باجگیری دیپلماتیک سوءاستفاده میکنند، نقشی که در اقدامات ترکیه در سال ۲۰۲۰ و مراکش در قضیه سبته به چشم میخورد.
از منظر جنگ ترکیبی، مهاجرت اجباری دقیقاً در «منطقه خاکستری» عمل میکند؛ یعنی پایینتر از آستانه درگیری مسلحانه مستقیم قرار دارد اما ساختار اداری، اجتماعی، امنیتی و انسجام سیاسی کشور هدف را متزلزل میسازد.
>>> بیشتر بخوانید:
واکنش جورجیا ملونی به وضعیت اسپانیا: دست روی دست نخواهیم گذاشت
دیپلماسی اجبار: پشت پرده تحرکات مراکش در سبته
رویداد امروز و باز شدن گستره مرزهای مراکش، نمونه کلاسیک مهاجرت فرصتطلبانه و باجگیرانه است. دولت مراکش با تعلیق انفعالی و هوشمندانه کنترلهای مرزی خود، از آسیبپذیری اسپانیا و اتحادیه اروپا در برابر افکار عمومی، پروتکلهای حقوق بشری و شکافهای سیاسی داخلی سوءاستفاده میکند.
مراکش با تماشای انفعالی این حجم از تراکم انسانی در پشت مرزها، این پیام صریح را به مادرید و بروکسل مخابره میکند که خدمات نگهبانی مرزی برای اروپا رایگان نیست و استمرار آن وابسته به امتیازدهیهای سیاسی، مالی و به رسمیت شناختن مواضع الرباط در پروندههای منطقهای مانند صحرای غربی است.
در عین حال حضور بازیگران دیگر در این پرونده نیز دور از ذهن نیست. دولت سوسیالیست پدرو سانچز در اسپانیا، در طول ماههای گذشته دشمنان زیادی برای خود دست و پا کردهاست. حمایت او از مردم فلسطین و انتقاد صریح از نسلکشی اسرائیل در غزه و همچنین انتقاد او از جنگ آمریکا علیه ایران و موضعگیری رسمی در خصوص صادر نشدن مجوز استفاده از پایگاههای اسپانیایی برای استفاده از تجاوز نظامی آمریکا علیه ایران، باعث شدهاست تا آمریکا و اسرائیل به شدت از دولت سانچز خشمگین شوند.
بررسی تطبیقی پروندههای مشابه در بال شرقی و غربی اروپا
ابزارسازی از پناهجویان سابقه گستردهای در تاریخ معاصر دارد، به طوری که بیش از ۸۱ مورد از این دست اقدامات شناسایی شده که نرخ موفقیتی حدود ۷۳ درصد داشتهاند؛ رقمی که بسیار بالاتر از نرخ موفقیت تحریمهای اقتصادی یا دیپلماسی اجبار سنتی با بازدهی حدود ۴۰ درصد است.
در بحران مرزی لهستان و بلاروس در سال ۲۰۲۱، الکساندر لوکاشنکو با پروازهای اختصاصی از خاورمیانه، پناهجویان را به مینسک منتقل و آنها را به سمت مرز لهستان، لیتوانی و لتونی هدایت کرد تا از تحریمهای اتحادیه اروپا انتقام بگیرد و اروپا را به رسمیت شناختن مشروعیت حکومت خود وادار کند. در این میان، مسکو به عنوان عامل تحریککننده پشت صحنه، از اقدام بلاروس جهت تست میزان انسجام اتحادیه اروپا بهره برد.
پیش از آن نیز در اوایل سال ۲۰۲۰، رجب طیب اردوغان با اعلام باز بودن مرزها به سمت اروپا و تدارک اتوبوسهایی برای انتقال پناهجویان به مرز یونان، تلاش کرد حمایت نظامی و سیاسی ناتو و اتحادیه اروپا را در بحران سوریه جلب کند و منابع مالی بیشتری به دست آورد.
همچنین روسیه در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۲۳ با بهرهگیری از شبکه مرزبانی خود، مهاجران را به نقاط مرزی شمال فنلاند هدایت کرد تا واکنش ناتو را ارزیابی کند و پس از پیوستن رسمی فنلاند به پیمان آتلانتیک شمالی، فشار مستقیمی بر هلسینکی وارد سازد.
دلایل آسیبپذیری غرب و الگوی جدید «پاسخ سخت»
بر اساس مدل تحلیلی گرینهیل و بکیچ، میزان آسیبپذیری کشورهای غربی در برابر مهاجرت مهندسیشده به متغیرهایی چون «هزینههای ریاکاری» ($Hypocrisy Costs$) و «قطبیشدن فضای سیاسی داخلی» بستگی دارد. دموکراسیها به دلیل تعهد به کنوانسیونهای حقوق بشری مانند کنوانسیون ۱۹۵۱ پناهندگان، در صورت برخورد قهری با نقد شدید داخلی و بینالمللی روبهرو میشوند.
با این حال، تحولات سالهای اخیر از یونان و لهستان تا فنلاند نشان میدهد که اروپا الگوی رفتاری خود را از پذیرش و ملاحظات انسانی به «امنیتیسازی مطلق مرزها» تغییر داده است. کشورهای اروپایی دیگر اجازه ایجاد شکاف داخلی را نمیدهند و انسداد کامل مرزها مورد حمایت افکار عمومی قرار میگیرد. بروکسل این موجها را نه بحران پناهجویی، بلکه «حمله ترکیبی» ($Hybrid Attack$) قلمداد کرده و از تدابیر قهری پشتیبانی میکند. اجرای سیاستهای بستن کامل مرزها و بازگرداندن سریع ($Push-backs$) نشان داده که ترفند باجگیری مهاجرتی بیش از گذشته با دیوار سخت بازدارندگی روبرو میشود.
جان باختن بیش از ۲۰ انسان در مرز سبته طی رویدادهای امروز، یادآور این واقعیت تلخ است که انسانها و جانهای آدمی به پیادهنظام شطرنج ژئوپلیتیک میان کشورها تبدیل شدهاند. اگرچه کشورهای مهاجم از نقطه ضعف حقوق بشری دموکراسیها به عنوان ابزار فشار استفاده میکنند.
۴۲/۴۲
کد مطلب 2254196
-
وقتی پناهجویان به «سلاح ژئوپلیتیک» تبدیل میشوند / «مهاجرت اجباری مهندسیشده» با هدف کسب امتیازهای سیاسی
-
فون درلاین: اجازه ورود مهاجران غیرقانونی به اتحادیه اروپا را نخواهیم داد
-
عفو بینالملل: هند تأمینکننده سلاح رژیم صهیونیستی در جنگ غزه بود
-
مورخ نظامی صهیونیست: احتمال ابقای حماس بسیار بالاست
-
از بنادر تا کریدورهای زمینی؛ رونمایی از دکترین جدید «محاصره همهجانبه» علیه ایران / آیا جنگ وارد مرحله محاصره زمینی ایران میشود؟
-
واکنش سناتور آمریکا به اظهارات ترامپ: ایران دارد به ترامپ به خاطر این تهدید مضحک، میخندد / رئیس جمهور ما نادان است
-
آیا تصمیم بزرگ ترامپ در راه است؟ / جلسه مهم کابینه آمریکا امروز در کمپدیوید برگزار میشود
-
حماس برای تحویل سلاح شرط تعیین کرد
-
از بنادر تا کریدورهای زمینی؛ رونمایی از دکترین جدید «محاصره همهجانبه» علیه ایران / آیا جنگ وارد مرحله محاصره زمینی ایران میشود؟