وقتی از آینده هوش مصنوعی صحبت میکنیم، معمولاً نگاهها به قدرت پردازندهها، مدلهای زبانی، روباتها و توانایی ماشینها دوخته میشود، اما شاید یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده آینده هوش مصنوعی، نه در آزمایشگاههای فناوری، بلکه در فرهنگ، باورها و سنتهای جوامع پنهان شده باشد.
اباذر کریمی پنابندانی – متخصص هوش مصنوعی و عضو آکادمی علوم اروپا – وقتی از آینده هوش مصنوعی صحبت میکنیم، معمولاً نگاهها به قدرت پردازندهها، مدلهای زبانی، روباتها و توانایی ماشینها دوخته میشود، اما شاید یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده آینده هوش مصنوعی، نه در آزمایشگاههای فناوری، بلکه در فرهنگ، باورها و سنتهای جوامع پنهان شده باشد.
هوش مصنوعی ممکن است جهانی باشد، اما انسانهایی که از آن استفاده میکنند شبیه یکدیگر نیستند.
تصور کنید یک سامانه هوش مصنوعی، توصیهای یکسان درباره مراقبت از سالمندان به سه خانواده در ایران، ژاپن و یک کشور اروپایی ارائه کند. از نظر فنی، پاسخ ممکن است کاملاً مشابه باشد؛ اما واکنش این خانوادهها الزاماً یکسان نخواهد بود. چرا؟
زیرا پشت هر تصمیم انسانی، مجموعهای از ارزشها، تجربههای تاریخی، روابط خانوادگی، باورهای اجتماعی و سنتها قرار دارد.
اینجاست که باید یک سؤال مهم مطرح کنیم: آیا میتوان یک هوش مصنوعی واحد ساخت و انتظار داشت همه فرهنگهای جهان آن را به یک شکل بپذیرند؟
پاسخ به احتمال زیاد منفی است.
در بعضی جوامع، خانواده نقش محوری در تصمیمگیری دارد. در برخی دیگر، استقلال فردی ارزش پررنگتری است. یک جامعه ممکن است نسبت به جمعآوری اطلاعات شخصی حساسیت زیادی داشته باشد و جامعهای دیگر در برابر استفاده از دادهها برای دریافت خدمات بهتر انعطاف بیشتری نشان دهد.
حتی مفهوم «اعتماد به ماشین» نیز میتواند تحت تأثیر فرهنگ قرار گیرد.
بنابراین آینده هوش مصنوعی فقط مسابقهای برای ساخت مدلهای قدرتمندتر نیست؛ بلکه مسابقهای برای ساخت فناوریهایی است که انسان و زمینه فرهنگی او را بهتر بفهمند.
این موضوع برای ایران اهمیت ویژهای دارد.
ما جامعهای با پیشینه تاریخی طولانی، تنوع قومی و زبانی، روابط خانوادگی گسترده و مجموعهای غنی از آیینها و ارزشهای اجتماعی هستیم. اگر قرار باشد هوش مصنوعی در آموزش، سلامت، خدمات عمومی، کسبوکار و زندگی روزمره ما حضور جدی پیدا کند، نمیتوان انتظار داشت صرفاً نسخهای از سامانههای طراحیشده برای فرهنگهای دیگر را وارد کنیم و همان نتیجه را بگیریم.
برای مثال، یک دستیار هوشمند ایرانی فقط نباید فارسی صحبت کند؛ باید فارسی را در بستر فرهنگ ایرانی بفهمد.
باید تفاوت میان یک گفتوگوی رسمی و صمیمی را تشخیص دهد، با ضربالمثلها و استعارههای رایج آشنا باشد، تفاوتهای نسلی را درک کند و بداند بسیاری از تصمیمهای مهم در جامعه ما در بستری از روابط خانوادگی و اجتماعی شکل میگیرند. اما ماجرا یکطرفه نیست.
همانطور که فرهنگ بر هوش مصنوعی اثر میگذارد، هوش مصنوعی نیز میتواند فرهنگ را تغییر دهد.
کودکی که امروز بخشی از پاسخ پرسشهای خود را از یک مدل هوش مصنوعی دریافت میکند، ممکن است در آینده شیوه متفاوتی برای یادگیری، تصمیمگیری و حتی ارتباط با دیگران داشته باشد. اگر بخش بزرگی از محتوایی که نسل آینده دریافت میکند توسط الگوریتمها انتخاب یا تولید شود، این الگوریتمها بهتدریج میتوانند در انتقال یا کمرنگ شدن زبان، داستانها، آیینها و حافظه فرهنگی یک جامعه نیز نقش داشته باشند.
اینجا دقیقاً نقطهای است که موضوع از فناوری فراتر میرود.
سؤال آینده فقط این نیست که:
«هوش مصنوعی چه کارهایی میتواند انجام دهد؟»
باید سؤال دیگری هم بپرسیم: «میخواهیم هوش مصنوعی در جامعه ما چه چیزهایی را حفظ کند و چه چیزهایی را تغییر دهد؟»
بیشتر بخوانید:
- سرگرمی جدید انسانها | عاشق زمین خوردن روباتها شدهاند!
البته حفظ سنت به معنای مخالفت با فناوری نیست. همانطور که مدرنشدن نیز الزاماً به معنای کنار گذاشتن گذشته نیست.
چالش اصلی، پیدا کردن نقطه تعادل است؛ جایی که فناوری بتواند کیفیت زندگی را افزایش دهد، بدون آنکه تنوع فرهنگی جهان را به یک الگوی واحد تبدیل کند.
شاید یکی از فرصتهای بزرگ هوش مصنوعی دقیقاً همین باشد.
فناوری میتواند برای ثبت گویشهای محلی، حفظ داستانهای شفاهی، آموزش زبانهای در معرض فراموشی، دیجیتالسازی میراث فرهنگی و انتقال تجربه نسلهای گذشته به نسلهای آینده به کار گرفته شود.
در چنین نگاهی، هوش مصنوعی دیگر تهدیدی برای سنت نیست؛ بلکه میتواند به ابزاری برای حفظ و بازآفرینی هوشمندانه آن تبدیل شود.
آینده مطلوب نه جهانی است که در آن سنت در برابر فناوری شکست بخورد و نه جهانی که سنت مانع نوآوری شود.
آیندهای ارزشمندتر زمانی شکل میگیرد که هر جامعه بتواند ضمن مشارکت در انقلاب هوش مصنوعی، بخشی از هویت فرهنگی خود را نیز وارد این فناوری کند.
شاید در سالهای آینده، تفاوت کشورها فقط در این نباشد که چه کسی هوش مصنوعی قدرتمندتری ساخته است.
تفاوت مهمتر میتواند این باشد که:
چه کسی توانسته است هوش مصنوعی را با انسان، فرهنگ و هویت جامعه خود بهتر هماهنگ کند؟
و شاید مهمترین پرسش عصر هوش مصنوعی همین باشد:
آیا قرار است هوش مصنوعی شبیه ما شود، یا ما بهتدریج شبیه هوش مصنوعی خواهیم شد؟
کد خبر 1066075
-
اینترنت مرده است؟ | همه چیز درباره فرضیه اینترنت مرده
-
وقتی هوش مصنوعی وارد خانه سنتها میشود | چرا فرهنگ هر جامعه، آینده متفاوتی برای هوش مصنوعی میسازد؟
-
نه ملوان و نه فجر؛ مقصد شوکه کننده برای علیرضا بیرانوند
-
قاچاق عجیب سوخت روی ریل راهآهن ایران+ عکس | توقیف ۲ رام قطار با محموله ۱۰۰۰ میلیارد تومانی
-
هواداران پرسپولیس تیم را به اورونوف نباید بفروشند! | فقط به یک دلیل سه امتیاز دربی را نگرفتیم
-
یک پایگاه آمریکایی منهدم شد و از دست رفت | ناوگان ارتش به ۲۲۰۰ مایل دورتر از منطقه عملیات منتقل شد
-
آموزش و پرورش: آموزش حضوری الزام است، انتخاب نیست | خانوادهها به ما اعتماد کنند | اگر شرایط کشور تغییر کند مدارس چه میشوند؟
-
این کشور اروپایی وارد جنگ با ایران می شود؟ | اصرار بر رویکرد مداخلهجویانه در تنگه هرمز
-
فوری؛ چندین نفتکش با اسکورت آمریکا آماده عبور از تنگه هرمز
-
بمب خبری در اسرائیل؛ رسوایی رابطه نامشروع نتانیاهو و سکوتی که شکست
-
نه ملوان و نه فجر؛ مقصد شوکه کننده برای علیرضا بیرانوند
-
فوری؛ چندین نفتکش با اسکورت آمریکا آماده عبور از تنگه هرمز
-
پیشنهاد استقرار بمب اتمی آمریکا در این کشور | واکنش به یک پیشنهاد خطرناک و تبدیل شدن به خط مقدم نبرد
-
پرسپولیس من و تیمم را بخرد؛ اما باید خودم سرمربی اش شوم
-
ترامپ عصبانیتش از جنگ را اینگونه خالی کرد
-
واکنش فوری سپاه به خبر حمله آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای اصفهان
-
این کشور اروپایی وارد جنگ با ایران می شود؟ | اصرار بر رویکرد مداخلهجویانه در تنگه هرمز
-
نفتکش تحت اسکورت آمریکا برای عبور از تنگه هرمز انصراف داد+ تصویر
-
قاچاق عجیب سوخت روی ریل راهآهن ایران+ عکس | توقیف ۲ رام قطار با محموله ۱۰۰۰ میلیارد تومانی