پس از شهادت علی لاریجانی، الکساندر دوگین، فیلسوف برجستۀ روس در یادداشتی به گفتوگوی فلسفی خود با ایشان دربارۀ سهروردی و نظریهاش در مورد «عقل دهم»، «ملکوت» و «فرشتۀ سرخبال» اشاره کرد و لاریجانی را فیلسوفی نامید که عاقل و عمیق است. او یادداشتش را چنین به پایان رساند: «چرا فیلسوفان را میکشید؟ آنان اینقدر کمیابند … حالا او در بهشت است. ما هنوز در جهنمیم.»
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از سرویس اندیشه ایبنا، علی اردشیر لاریجانی در ۱۳ خرداد ۱۳۳۶ در شهر نجف اشرف متولد شد. خانواده او اصالتاً اهل منطقۀ لاریجان شهرستان آمل بودند. پدرش، آیتالله میرزا هاشم آملی، استاد مسلم فقه و اصول حوزۀ علمیۀ قم و از مراجع تقلید شیعه بود که پیش از تولد علی، برای ادامۀ تحصیل به شهر نجف مهاجرت کرده بود.
علی تا حدود ششسالگی در عراق زندگی کرد، سپس به همراه خانواده به ایران آمد و در شهر قم ساکن شدند. قم در آن زمان، علاوه بر جایگاه مذهبی، در حال تبدیل شدن به یکی از مراکز مهم فعالیتهای فکری و اجتماعی کشور بود. حضور در چنین محیطی، در کنار شرایط خانوادگی، بخشی از زمینههای شکلگیری مسیر تحصیلی و فکری او را شکل داد.
دوران تحصیلات ابتدایی و متوسطۀ علی در مدارس ادیب و صدر قم سپری شد. او بخشی از تحصیلاتش را هم در مدرسۀ دین و دانش گذراند که توسط آیتالله دکتر سید محمد حسینی بهشتی و با هدف ایجاد ارتباط میان آموزشهای دینی و نظام آموزشی جدید تأسیس شده بود. رویکرد آموزشی این مدرسه بر این اساس بود که علوم جدید و آموزشهای مذهبی میتوانند در کنار یکدیگر ارائه شوند. این شیوۀ آموزشی، از نظر ساختاری، با عموم مدارس سنتی آن دوره تفاوت داشت. محیط آموزشی و خانوادگی لاریجانی موجب شد از سالهای نوجوانی، با مباحث دینی، اجتماعی و علمی آشنا شود. علاوه بر آموزشهای رسمی مدرسه، حضور در محیطی که مباحث فکری و اجتماعی در آن مطرح بود، در شکلگیری دیدگاههای او تأثیر شایانی داشت.
وی، پس از پایان تحصیلات متوسطه، در سال ۱۳۵۴ در آزمون سراسری ورود به دانشگاهها شرکت کرد و در رشتۀ علوم کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف (که در آن زمان با نام دانشگاه صنعتی آریامهر شناخته میشد) پذیرفته شد. ورود او به دانشگاه همزمان با دورهای از تحولات سیاسی و اجتماعی در ایران بود. در نیمۀ دوم دهۀ پنجاه، دانشگاهها به محل فعالیت جریانهای مختلف سیاسی و فکری تبدیل شده بودند و دانشجویان در موضوعات اجتماعی و سیاسی مشارکت داشتند. دانشگاه صنعتی شریف نیز از این وضعیت تأثیر میگرفت و دانشجویان در گروهها و فعالیتهای مختلف حضور داشتند.
لاریجانی در دوران تحصیل در دانشگاه در برخی فعالیتهای مرتبط با جریانهای اسلامی دانشگاه حضور داشت. فعالیت دانشجویی در آن دوره بخش مهمی از فضای عمومی دانشگاهها بود و گروههای مختلف دیدگاههای متفاوتی را دنبال میکردند.
در سال ۱۳۵۶ و در دوران دانشجویی، علی لاریجانی با فریده مطهری، دختر استادش آیتالله مرتضی مطهری، ازدواج کرد. این ازدواج باعث ارتباط نزدیکتر او با خانوادۀ شهید مطهری شد. فریده مطهری در سال 1387 در مصاحبهای گفت: «حدوداً پانزدهساله بودم که علی لاریجانی بیستساله و پرتلاش، مرا از پدر خواستگاری کرد. رابطۀ مرید و مرادی ایشان که با محبت پدرم تجلی یافت، پایهگذار خانوادۀ ما شد. به قول پدرم، ایشان جوان بیستساله همچون پیری بودند که پختگی لازم را در عرصۀ سیاست و علم به دست آورده بودند.» حاصل این ازدواج چهار فرزند بود.
لاریجانی در سال ۱۳۵۸ تحصیلات دورۀ کارشناسی خود را در رشتۀ علوم کامپیوتر به پایان رساند. وی پس از پایان این دوره، مسیر تحصیلی خود را تغییر داد و تحصیلات کارشناسی ارشد و سپس دکتری خود را در رشتۀ فلسفه در دانشگاه تهران ادامه داد. انتخاب فلسفه به عنوان حوزۀ تخصصی پس از تحصیل در علوم رایانه، تغییر قابل توجهی در مسیر علمی او محسوب میشد. بخش مهمی از مطالعات او در حوزۀ فلسفۀ غرب، بهویژه فلسفۀ امانوئل کانت، متمرکز شد. موضوع رسالۀ وی «روش ریاضی در فلسفۀ کانت» بوده است. بهگفتۀ حمید پارسانیا، رسالۀ دکتری علی لاریجانی، با نظر به بنیادهای فلسفی علم ریاضی، رویکردی راهبردی برای افقگشایی در این حوزۀ مهم معرفتی دارد که باعث میشود نام ایشان در این رشته بدرخشد.
وی، پس از پایان تحصیلات دانشگاهی، به عنوان عضو هیئت علمی دانشگاه تهران مشغول شد و در دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، در زمینۀ فلسفۀ غرب و برخی مباحث نظری، به تدریس، پژوهش و تألیف پرداخت. از جمله آثار منتشرشدۀ او میتوان به «روش ریاضی در فلسفۀ کانت»، «متافیزیک و علوم دقیقه در فلسفۀ کانت»، «شهود و قضایای تألیفی ماتقدم در فلسفۀ کانت» و «دولت مدرن؛ پیمانی با مردم» اشاره کرد.
لاریجانی در سالهای نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی، وارد فعالیتهای اجرایی شد. ابتدا به صداوسیما رفت. سپس در اوایل دهۀ شصت به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیوست و مسئولیتهایی در بخشهای مختلف این نهاد بر عهده گرفت. از جمله مسئولیتهای او در این دوره میتوان به فرماندهی منطقۀ مرکزی سپاه و معاونت امور مجلس در وزارت سپاه اشاره کرد. بخشی از فعالیتهای او در این دوره به پیگیری امور اجرایی، هماهنگی میان نهادها و ارتباط با مجلس مربوط میشد.
شرایط انقلاب و سپس جنگ تحمیلی عراق علیه ایران سبب شده بود که در آن دوره، بسیاری از ساختارهای اداری و نظامی کشور، با استفاده از نیروهای دانشگاهی و مدیران جوان، در بخشهای مختلف شکلگیری و گسترش یابد و بخشی از فعالیتهای مدیریتی کشور بر این اساس انجام شود. لاریجانی نیز در ادامۀ فعالیتهای خود، به سمت معاونت سپاه و جانشینی ستاد کل سپاه منصوب شد و تا اوایل دهۀ هفتاد، در این جایگاه فعالیت کرد. این دوره، با پایان دفاع مقدس و آغاز مرحلۀ بازسازی کشور همزمان بود و بخشی از ساختارهای نظامی و اجرایی وارد مرحلۀ جدیدی شدند.
تصدی علی لاریجانی در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در سال 1371، مقطع کوتاه ولی حائز اهمیت در کارنامۀ اجرایی ایشان است. ورود وی به این وزارتخانه در پی تغییرات کابینۀ دولت پنجم رخ داد و سپس در تاریخ 28 مرداد 1372، همزمان با آغاز به کار دولت ششم، با معرفی رئیسجمهور وقت (آیتالله اکبر هاشمی رفسنجانی) و کسب رأی اعتماد از مجلس شورای اسلامی، در این سمت ابقا شد. در این مدت، بخشی از اقدامات وی، به موضوعات اداری، ساماندهی فرایندهای فرهنگی و سیاستهای مرتبط با رسانهها و آثار فرهنگی مربوط میشد. دورۀ مسئولیت وی، در اواخر بهمنماه سال 1372 و در پی انتصاب ایشان به ریاست سازمان صداوسیما از سوی مقام معظم رهبری، خاتمه یافت.
لاریجانی تا سال ۱۳۸۳ ریاست سازمان صداوسیمارا بر عهده داشت. دورۀ مدیریت او، از طولانیترین دورههای ریاست در این سازمان محسوب میشود. فعالیتهای وی در صداوسیما، چه از بُعد کمّی و چه از لحاظ کیفی چشمگیر است. راهاندازی شبکههای رادیویی و تلویزیونی استانی، رادیو معارف، شبکههای قرآن، العالم، الکوثر و شبکۀ خبر، شبکههای جهانی جام جم و … و تولید سریالهای فاخری نظیر امام علی (علیهالسلام)، تنهاترین سردار (دربارۀ زندگی امام حسن مجتبی علیهالسلام)، ولایت عشق (دربارۀ زندگی امام رضا علیهالسلام)، مردان آنجلس (دربارۀ اصحاب کهف)، مریم مقدس (سلامالله علیها)، روشنتر از خاموشی (دربارۀ زندگی ملاصدرا)، شیخ بهائی، کیف انگلیسی، شب دهم و دهها فیلم و سریال دیگر و همچنین برگزاری همایش چهرههای ماندگار، تأسیس روزنامۀ جام جم، توسعۀ فعالیتهای چندرسانهای و… محصول حرکت فکری وی در صداوسیما بود.
او در سال ۱۳۸۳ به عضویت مجمع تشخیص مصلحت نظام در آمد و در ادامه نیز در برخی شوراها و نهادهای تصمیمگیری کشور حضور یافت. وی در سال ۱۳۸۴ به سمت دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب شد. یکی از مهمترین موضوعات مطرح در آن دورۀ شورای عالی امنیت ملی، پروندۀ هستهای ایران بود و لاریجانی به عنوان دبیر شورا مسئولیت پیگیری مذاکرات و ارتباط با طرفهای خارجی را بر عهده داشت.
وی در سال ۱۳۸۶ از سمت دبیری شورا کنارهگیری کرد و در انتخابات مجلس هشتم شورای اسلامی از حوزه انتخابیۀ قم نامزد شد و به مجلس راه یافت و در سال ۱۳۸۷ نیز به عنوان رئیس مجلس شورای اسلامی انتخاب شد. او در مجلسهای هشتم، نهم و دهم، به مدت سه دورۀ متوالی، ریاست مجلس را بر عهده داشت و در مجموع، دوازده سال در این سمت حضور داشت. در دورۀ ریاست وی، مجلس، موضوعات متعددی، از جمله قوانین سنواتی بودجه، برنامههای توسعۀ جمهوری اسلامی، سیاستهای اقتصادی و مسائل مرتبط با سیاست خارجی، بهویژه توافق هستهای را تصویب کرد.
در کنار مسئولیتهای اجرایی و سیاسی، لاریجانی در برخی شوراها و نهادهای علمی و فرهنگی نیز حضور داشت که عضویت در شورای عالی انقلاب فرهنگی و برخی هیئتهای امنای دانشگاهها از جمله این مسئولیتها بود.
او در انتخابات ریاستجمهوری سال ۱۳۸۴ نامزد شد اما موفق به کسب آرای لازم برای راهیابی به دور دوم انتخابات نشد. همچنین در انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۰ ثبتنام کرد اما صلاحیتش برای حضور در انتخابات احراز نشد. پس از پایان دورۀ دهم مجلس در سال ۱۳۹۹، فعالیت لاریجانی، بیشتر در قالب حضور در نهادهای مشورتی ادامه یافت.
کارنامۀ فعالیتهای دکتر علی لاریجانی مجموعهای از مسئولیتهای دانشگاهی، فرهنگی، رسانهای، امنیتی و سیاسی را در بر میگیرد. او در دورههای مختلف در نهادهای گوناگون حضور داشته و نقشهای متفاوتی را بر عهده گرفته است. وی در آخرین مسئولیت، در مرداد 1404 بهعنوان نمایندۀ مقام معظم رهبری، به عضویت شورای عالی امنیت ملی در آمد و از سوی دکتر مسعود پزشکیان، رییس جمهوری، مجدداً به سمت دبیری شورا منصوب شد.
شهید دکتر علی لاریجانی در ۲۶ اسفند سال ۱۴۰۴ در جریان جنگ رمضان (جنگ تحمیلی مشترک امریکا و رژیم اشغالگر قدس علیه ایران) توسط رژیم صهیونسیتی ترور شد و به شهادت رسید. در این حمله، چند تن از همراهان ایشان از جمله یکی از فرزندانش، مرتضی، نیز به شهادت رسیدند.
پیکر شهید لاریجانی، پس از تشییع در تهران، پس از تشییع و اقامۀ نماز توسط آیتالله کریمی جهرمی، در ۲۸ اسفند 1404، در کنار مزار پدرش مرحوم آیتالله هاشم آملی و پدر همسرش آیتالله شهید مرتضی مطهری در حرم حضرت معصومه (علیها السلام) به خاک سپرده شد.
پس از شهادت علی لاریجانی، الکساندر دوگین، فیلسوف برجستۀ روس در یادداشتی به گفتوگوی فلسفی خود با ایشان دربارۀ سهروردی و نظریهاش در مورد «عقل دهم»، «ملکوت» و «فرشتۀ سرخبال» اشاره کرد و لاریجانی را فیلسوفی نامید که عاقل و عمیق است. او یادداشتش را چنین به پایان رساند: «چرا فیلسوفان را میکشید؟ آنان اینقدر کمیابند … حالا او در بهشت است. ما هنوز در جهنمیم.»
*نظر به اهمیت معرفی و الگوسازی شخصیتهای علمی و فرهنگی اثرگذار، دفتر تکریم و الگوسازی بنیاد ملی نخبگان با همکاری خبرگزاری ایبنا، اقدام به نگارش مقالاتی به قلم جواد کاموربخشایش کرده است. در هر مقاله به معرفی یکی از این مفاخر علمی پرداخته میشود.
216216
کد مطلب 2262496
-
علی لاریجانی سیاستمداری که از دل فلسفه آمد/ از «روش ریاضی در کانت» تا کرسی ریاست / تلاقی اندیشه، امنیت و رسانه