در فروردین ۱۳۰۱ خورشیدی (۱۹۲۲ میلادی)، دولتآبادی برای تکمیل تحصیلات راهی اروپا شد. او در دانشگاه سوربن پاریس به تحصیل در رشتههای علمی و عملی تعلیم و تربیت پرداخت و موفق به اخذ مدرک لیسانس شد. در دوران اقامت در فرانسه، او با نگارش مقالاتی در مطبوعات فرانسوی تلاش کرد استقلال اقتصادی و توانمندیهای زنان ایرانی را به جامعه غربی بشناساند.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، صدیقه دولتآبادی را بهحق باید یکی از شاخصترین پیشگامان، نظریهپردازان و سازماندهندگان جنبش زنان در ایران معاصر دانست. زندگی او سراسر مبارزه در دو جبهه بود: مبارزه با بیسوادی و جهل حاکم بر جامعه، و ایستادگی در برابر ساختارهای سنتی که حضور اجتماعی، قلمبهدستی و حقوق اولیه زنان را برنمیتابیدند. کارنامه پربار او از نخستین تلاشها برای راهاندازی مدارس دخترانه در اصفهان آغاز شد، در قامت اولین روزنامهنگار زن ایرانی قوام یافت و با حضور در مجامع بینالمللی و مدیریت کانونهای فرهنگی به اوج رسید.
زادروز و سالهای تکوین شخصیت
صدیقه دولتآبادی در سال ۱۲۶۱ خورشیدی (۱۸۸۲ میلادی) در اصفهان چشم به جهان گشود. پدرش، حاج میرزا هادی دولتآبادی، از روحانیون متجدد، خوشنام و بانفوذ عصر خود بود. خانواده دولتآبادی در دوران کودکی صدیقه به تهران مهاجرت کردند. او تحصیلات مقدماتی خود را در زبانهای فارسی و عربی نزد شیخ محمدرفیع طاهری (عطاری) آغاز کرد و دروس دوره متوسطه را بهصورت خصوصی نزد معلمان دارالفنون آموخت؛ امری که در آن روزگار برای دختران بسیار نادر بود. او در سن ۱۵ سالگی با دکتر اعتضادالحکما ازدواج کرد، اما پیوند زناشویی مانع از تکاپوهای فکری و اجتماعیاش نگردید.
گشایش نخستین مدارس دخترانه و تاسیس جمعیت نسوان در اصفهان
دولتآبادی در سال ۱۲۹۶ خورشیدی (۱۹۱۷ میلادی) به زادگاه خود، اصفهان، بازگشت. در آن زمان هیچ مدرسه دخترانهای در اصفهان وجود نداشت. او با درک این خلاء بزرگ، نخستین مکتبخانه مدرن دخترانه را به نام «مکتب شرعیات» تاسیس کرد تا حساسیت مذهبی و مخالفت علمای سنتی شهر را برنینگیزد.
پس از آن، او گامهای بلندتری برداشت:
- تأسیس انجمنها: در سال ۱۲۹۷ خورشیدی (۱۹۱۸ میلادی) «جمعیت نسوان اصفهان» (یا انجمن خواواتین اصفهان) را با هدف منسجم کردن زنان تحصیلکرده پایهگذاری کرد.
- مکتبداری برای فرودستان: مدرسه دیگری را به نام «امالمدارس» مخصوص دختران خانوادههای بیبضاعت راهاندازی کرد تا آموزش را از انحصار طبقات مرفه خارج سازد.
روزنامه «زبان زنان»؛ جریانی نو در مطبوعات ایران
صدیقه دولتآبادی در سال ۱۲۹۸ خورشیدی (۱۹۱۹ میلادی) انتشار نخستین نشریه اختصاصی زنان در اصفهان را با نام «زبان زنان» آغاز کرد. این جریانی بیسابقه در تاریخ مطبوعات ایران بود. انتخاب نام «زبان زنان» خود نوعی هنجارشکنی آگاهانه در برابر این باور سنتی بود که زن باید «کوتاهزبان» باشد و دراززبانی برای او عقوبت دارد. دولتآبادی با این نامگذاری، زبانآوری زن را به امری مثبت و مدنی بدل کرد.
ویژگیهای این نشریه عبارت بودند از:
- مشارکت انحصاری زنان: در سرلوحه روزنامه قید شده بود: «فقط نوشتههای زنان و دختران پذیرفته میشود و دفتر ما در کاستن یا افزودن آزاد است…»
- زبان پیراسته و فارسینگاری: نویسندگان مجله از بهکارگیری واژگان غیرفارسی اجتناب میکردند و با لحنی صریح اما متین و به دور از رکاکت مینوشتند.
- ورود به عرصههای سیاسی: اگرچه نشریه با مباحث حوزه زنان آغاز شد، اما دولتآبادی بهتدریج مسائل سیاسی روز همچون سوسیالدموکراسی و نقد قرارداد استعماری وثوقالدوله (۱۹۱۹ میلادی / ۱۲۹۸ خورشیدی) را پیش کشید. همین جسارت سیاسی سبب شد که نشریه پس از دو سال انتشار در اصفهان توقیف شود و فشارهای مذهبی و سیاسی، صدیقه را ناگزیر به ترک اصفهان کند. او به تهران آمد و مجله را در سال ۱۳۰۰ خورشیدی (۱۹۲۱ میلادی) به صورت ماهنامه احیا کرد و همزمان «انجمن آزمایش بانوان» را تشکیل داد.
هجرت به اروپا و نمایندگی در مجامع بینالمللی
در فروردین ۱۳۰۱ خورشیدی (۱۹۲۲ میلادی)، دولتآبادی برای تکمیل تحصیلات راهی اروپا شد. او در دانشگاه سوربن پاریس به تحصیل در رشتههای علمی و عملی تعلیم و تربیت پرداخت و موفق به اخذ مدرک لیسانس شد. در دوران اقامت در فرانسه، او با نگارش مقالاتی در مطبوعات فرانسوی تلاش کرد استقلال اقتصادی و توانمندیهای زنان ایرانی را به جامعه غربی بشناساند.
او در بهار ۱۳۰۵ خورشیدی (۱۹۲۶ میلادی) به عنوان نماینده زنان ایران در دهمین کنگره «اتحاد بینالمللی حق رأی زنان» (International Alliance for Women’s Suffrage) در پاریس شرکت کرد؛ حضوری که صدای مطالبات حق رای زنان ایران را برای نخستین بار در سطحی جهانی طنینانداز کرد.
بازگشت به وطن و مدیریت کلان در آموزش دختران
دولتآبادی در سال ۱۳۰۶ خورشیدی (۱۹۲۷ میلادی) به ایران بازگشت و بلافاصله فعالیتهای فرهنگی خود را آغاز کرد.
دولت به دلیل تخصص و خوشنامی وی، مناصب مهمی را به او واگذار کرد که ازجمله آنها عبارتاند از:
- سرپرستی آموزش زنان: در سال ۱۳۰۷ خورشیدی (۱۹۲۸ میلادی) نظارت بر تعلیمات نسوان را در وزارت معارف، اوقاف و صنایع مستظرفه عهدهدار شد.
- تفتیش مدارس دخترانه: در سال ۱۳۰۸ خورشیدی (۱۹۲۹ میلادی) به سمت مدیرکل بازرسی مدارس دخترانه منصوب گردید.
کانون بانوان
در سال ۱۳۱۵ خورشیدی (۱۹۳۶ میلادی) مدیریت «کانون بانوان» رسماً به صدیقه دولتآبادی تفویض شد.
در دوران مدیریت او در کانون بانوان اقدامات زیر انجام گرفت:
۱. ایجاد کلاسهای اکابر و مبارزه با بیسوادی که نزدیک به ۴۰۰۰ زن بزرگسال را باسواد کرد.
۲. راهاندازی هنرستان بانوان (آموزش خیاطی، آشپزی و هنرهای ظریف).
۳. تاسیس مطب رایگان برای درمان زنان بیبضاعت.
۴. اهدای لباس و هدایای نوروزی سالانه به کودکان و دانشآموزان نیازمند.
دولتآبادی در سال ۱۳۲۱ خورشیدی (۱۹۴۲ میلادی) برای بار سوم انتشار مجله «زبان زنان» را به صورت ماهنامه از سر گرفت. همچنین در سال ۱۳۲۶ خورشیدی (۱۹۴۷ میلادی) در جریان سفر درمانی به اروپا، در کنگره «لیگ بینالمللی زنان برای صلح و آزادی» شرکت نمود و خطابه مفصلی درباره پیشرفتها و خواستههای زنان ایران ایراد کرد.
غروب و میراث ماندگار
صدیقه دولتآبادی پس از هشت دهه زندگی پرفرازونشیب و تحمل تهمتها، تهدیدها و تکفیرها، در نیمهشب جمعه ۶ مرداد ۱۳۴۰ خورشیدی (۲۸ ژوئیه ۱۹۶۱ میلادی) در تهران چشم از جهان فروبست و روزنامه اطلاعات در شماره شنبه ۷ مرداد ۱۳۴۰ خبر درگذشت او را با تعابیری حاکی از تاسف عمیق جامعه مطبوعاتی و فرهنگی منتشر کرد.
۲۵۹۵۷
کد مطلب 2252986
-
صدیقه دولتآبادی؛ تکاپوگر جسور معارف و صدای گویای مطبوعات زنان
-
خاطرات هاشمی: با آقایان خاتمی، روحانی، میرحسین موسوی، شمخانی در حضور رهبری برای مسائل هستهای جلسه داشتیم
-
خاطرات هاشمی: با آقایان خاتمی، روحانی، میرحسین موسوی، شمخانی در حضور رهبری برای مسائل هستهای جلسه داشتیم