مصطفی شوقی، مستندساز و مدیر خانه مستند، معتقد است مسئله مستندسازی مذهبی که واقعا ضرورت به شمار میرود، متأسفانه با بیتوجهی بسیاری از نهادهای مسئول روبهروست.
همشهری آنلاین: تا همین چند سال پیش، مستندهای بسیاری با موضوع راهپیمایی اربعین ساخته میشد، مستندهایی که گاهی تعدادشان آنقدر زیاد بود که میشد مثلا بخش از جشنواره سینماحقیقت را به آنها اختصاص داد. اما در سالهای اخیر، ساخت چنین مستندهایی بسیار کم شده است. آیا چالشهای فیلمسازان در کار با چنین سوژههایی بیشتر شده یا موانع دیگری در این مسیر قرار دارد؟ نکته دیگر این است که چرا در سطحی کلانتر تولید مستند مذهبی در ایران کم شده است، درحالیکه ما حتی در دهههای ۴۰ و ۵۰ هم شاهد ساخت مستندهای مذهبی ماندگاری چون «اربعین» ناصر تقوایی و «یا ضامن آهو» پرویز کیمیاوی بودیم. در این زمینه با مصطفی شوقی، مدیر خانه مستند گفتوگو کردهایم که گزیده گفتههای او را پیش رو دارید.
۳ سال است درباره اربعین فیلمی نساختهایم
راستش را بخواهم بگویم، ما تقریبا ۳سال است که در «خانه مستند» درباره اربعین کاری نساختهایم. آخرین فیلم ما که اتفاقا فیلم شاخصی هم هست، «ایام الممنوعه» است، مستندی ۵قسمتی درباره اربعین در دوران صدام. هنوز هم برای خود من عجیب است که چرا این مجموعه از تلویزیون یا جاهای دیگر پخش نشده است. این آخرین کار ما درباره اربعین بود و بعد از آن دیگر هیچ فیلمی در این زمینه نساختیم.
اربعین، سرزمین روایتها
از همان سالهای اول که پیادهروی اربعین شکل گرفت، همراه دوستان مستندساز، فعالان فرهنگی و رسانهای ما جزو نخستین گروههایی بودیم که اوایل دهه۹۰ به اربعین میرفتیم. فضای آن سالها فضای شور و شوق و تازگی بود. روایت راه و روایت رسیدن چیزی بود که پیش از آن یا وجود نداشت یا بسیار کم بود و هنوز جنبه عمومی پیدا نکرده بود. ما آن زمان اسم این نوع آثار را «روایت راه» گذاشته بودیم؛ یعنی در طول این مسیر، هر بار به ماجرا و قصهای میرسیدیم.
اولین مستندهایی که در آن سالها ساخته شد ریشه در همین روایتها داشت. در خانه مستند آثار زیادی درباره زائران ایرانی، لبنانی، افغانستانی، پاکستانی و حتی اندونزیایی ساخته شد. حتی مستندی درباره یک کاتولیک گرجستانی در اربعین ساختیم، درباره کسانی که از اروپا آمده بودند. این کشش و جاذبهای که اربعین داشت (و البته هنوز هم دارد) در آن سالها بیشتر احساس میشد.
روایتهای لحظهای بهجای ماندگاری
بهتدریج، به نظرم ۲اتفاق افتاد. اول اینکه، مثل خیلی از حوزههای دیگر، بهویژه در سهچهار سال اخیر، روایت اربعین را سپردیم به اینفلوئنسرها و انسانرسانهها. نه اینکه آنها نباید باشند؛ حتما باید باشند و کار خودشان را انجام بدهند، اما راوی اصلی اربعین شدند. من اسم این را «روایت گذر» میگذارم. در همین امسال، چندین ماجرا وجود داشت که میتوانست سوژه مستندهای درخشانی باشد. تلاشهایی هم شد، اما وزن اصلی روایت بر دوش انسانرسانهها بود، درحالیکه مستند ماندگار است. شما هنوز هم آثار وحید چاوش را که ببینید، اصالت و ارزش خودشان را حفظ کردهاند یا بسیاری از مستندهای مذهبی دهههای گذشته هنوز ماندگارند، برخلاف روایتهای لحظهای و کوتاهی که خیلی زود فراموش میشوند.
تولیدات سفارشی، آفت مستندسازی
عامل دوم این است که با ورود گسترده نهادهای رسمی و غیررسمی به موضوع اربعین که اصل حضورشان هم لازم است، تولیدات به سمت گزارشسازی رفت. امسال خودم دیدم که خیلی از دوستان مستندساز برای سازمانها و نهادهای مختلف فیلم ساختند، برای همان نهادها، نه برای مردم. به نظر من، این فقط مشکل اربعین نیست؛ در بسیاری از موضوعات گرفتار همین مسئله شدهایم.
ما اساسا مستند مذهبی نداریم
درد بزرگتر این است که ما اساسا مستند مذهبی نداریم. به نظر من، مانع خاصی هم بر سر راه مستندسازان وجود ندارد؛ بیشتر زمانه تغییر کرده و سبک و سیاقها عوض شده است. سالها در همان فضا زندگی کردهام و کار کردهام. عراق سرزمین قصهها و روایتهاست. در هر قدم آنجا میشود یک سوژه پیدا کرد، حتی برای یک مستند کوتاه یا مینیمال. لازم نیست همیشه آثار پرهزینه و بلند ساخته شود. اما اگر بخواهم جمعبندی کنم، همان ۲عاملی که گفتم باعث شده مستندسازی درباره اربعین فروکش کند.
ضرورت توجه به مستند مذهبی
اگر بخواهیم از زاویهای کلانتر نگاه کنیم، مسئله مستندسازی مذهبی است که واقعا ضرورت به شمار میرود، اما متأسفانه با بیتوجهی بسیاری از نهادهای مسئول روبهروست. درباره زندگی ائمه(ع)، درباره امیرالمؤمنین(ع)، مسیر کاروان امام حسین(ع)، حضرت رضا(ع) و حتی موضوعات مربوط به صدر اسلام، ظرفیتهای فراوانی وجود دارد. در ایران و جهان اسلام مکانها و موقعیتهای بسیاری هست که میتوان درباره آنها مستند ساخت. اگر به مسیحیت نگاه کنید، ژانر مستندسازی مذهبی در آنجا بسیار پررونق است. حتی جشنوارههای تخصصی با حمایت واتیکان برگزار میشود و بهطور جدی روی تصویرسازی موضوعات مذهبی خود کار میکنند. ما مفاهیم عمیق اخلاقی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی فراوانی داریم که متأسفانه به آنها بیتوجهی شده است. این یک نیاز جدی برای نسل جدید است و مستند میتواند ابزار مهمی برای انتقال این مفاهیم باشد.
همت لازم است، نهفقط بودجه
بالاخره بسیاری از دوستان مستندساز دغدغه دین دارند و دوست دارند درباره ائمه معصومین(ع) کار بسازند، اما این کار نیازمند همکاری نهادهایی است که امکانات و بودجه دارند. البته فقط مسئله پول نیست. همت هم لازم است. در موضوعات معنوی، علاوه بر حمایت مادی، همت اخلاقی و معنوی هم لازم است. اگر این دو کنار هم قرار بگیرند، به نظرم میشود آثار بسیار خوبی تولید کرد.
کد خبر 1058278 منبع: همشهری آنلاین
-
آنیا تیلور-جوی: «زنان بازیگری متد نمیکنند، چون کارهای مهمتری برای رسیدگی دارند»
-
اینفلوئنسرها جای مستندسازان را در روایت اربعین گرفتهاند
-
اولین تصویر از سنگ مزار اکبر عبدی در بهشت زهرا
-
مطرح شدن ۳ گزینه برای جانشینی امیر قلعه نویی | واکنش فدراسیون به برکناری امیر
-
حجم آب پشت سد کرج در مرداد سال گذشته و امسال | ببینید
-
من به پرسپولیس چنگ می زنم اگر نتیجه نگیرد | ترسیدند مربی این تیم شوم
-
التماس ترامپ برای توافق با ایران
-
واکنش پزشکیان به شایعه استعفایش | اگر من بخواهم استعفا دهم …
-
واکنش دفتر رئیسجمهور به شایعه استعفای پزشکیان
-
اولین تصویر از سنگ مزار اکبر عبدی در بهشت زهرا
-
بزرگترین خرید فصل پرسپولیس؛ انتقال لژیونر محبوب تارتار در آستانه نهایی شدن
-
رونمایی از سند تسلیم ترامپ! | ایران جنگ را برده و زمان به سود تهران است!
-
هشدار تند به آمریکا | از نقطه بحرانی عبور کردید!
-
مطرح شدن ۳ گزینه برای جانشینی امیر قلعه نویی | واکنش فدراسیون به برکناری امیر
-
التماس ترامپ برای توافق با ایران
-
حجم آب پشت سد کرج در مرداد سال گذشته و امسال | ببینید
-
هفت رنگ پلو تهرانی؛ اگر به دنبال اصالت و زیبایی سفره مهمانی خود هستید
-
تصمیم بختیاریزاده در خصوص جذب بازیکن پرسپولیس | روز مرگ من است اگر…
-
واکنش پزشکیان به شایعه استعفایش | اگر من بخواهم استعفا دهم …